The Victoria Cross- Ο Σταυρός της Βικτωρίας

vc1Η ανώτατη ηθική αμοιβή για γενναιότητα υπό εχθρικά πυρά συμπληρώνει σήμερα 160 χρόνια…

Πώς ξεκινάς ένα κείμενο για τον Σταυρό της Βικτωρίας; Γιατί στην πραγματικότητα το κείμενο αυτό δεν αφορά το μέταλλο του σταυρού ή το ύφασμα της κορδέλας. Δεν αφορά καν το όνομα του παράσημου αυτού. Ίσως και να έχει να κάνει με το όνομα. Αλλά πολύ περισσότερο, έχει να κάνει με τους άνδρες που το έχουν λάβει. Έχει να κάνει με τους άνδρες που το κέρδισαν αλλά το πήραν οι συγγενείς τους γιατί πολύ απλά, εκείνοι δεν ήταν στον κόσμο αυτόν πλέον ώστε να το παραλάβουν οι ίδιοι.

Σας έχω μιλήσει για ορισμένους από αυτούς. Για τον «Ιρλανδό Εύζωνα», για τον επιλοχία Gurung, ακόμη και για τη δασκάλα που συμπτωματικά, έφερε το όνομα της βασίλισσας η οποία θέσπισε το μετάλλιο αυτό, σας έχω μιλήσει. Και στο μέλλον, καλά να είμαστε, θα σας μιλήσω και για άλλους. Για τον «ξυπόλιτο στρατιώτη», για τον «Αυστραλό Εύζωνα», για τον «Εύζωνα της Μαύρης Φρουράς», τον «αντιπόδειο Λέοντα»- η λίστα μπορεί να συνεχιστεί επί μακρόν! Για το παράσημο αυτό καθ αυτό όμως, δεν έχουμε πει. Τι είναι λοιπόν αυτός ο Σταυρός της Βικτωρίας- το περίφημο «Victoria Cross»;

Η απλή λύση για όποιον θέλει να μάθει για το εν λόγω παράσημο είναι να πάει στη μεγαλύτερη διαδικτυακή εγκυκλοπαίδεια, στο σχετικό λήμμα. Δεν είναι και δεν ήταν ποτέ στόχος των άρθρων αυτού του ιστολογίου να υποκαταστήσουν τις wiki γνώσεις του κόσμου. Δεν είμαστε εδώ για τις απλές λύσεις. Είμαστε εδώ για το κάτι παραπάνω, το κάτι παραπέρα. Οπότε η απάντηση στο πρώτο ερώτημα που τέθηκε είναι μάλλον «με την ιστορία της δημιουργίας του»…

Ο πόλεμος της Κριμαίας είναι από τα ιστορικά γεγονότα της βρετανικής ιστορίας που έχουν μείνει βαθιά χαραγμένα στη συνείδηση των Βρετανών. Από πολλές απόψεις, η εκστρατεία αυτή χαρακτηρίζεται από σημαντικές, ιστορικά, πρωτιές. Ο πόλεμος της Κριμαίας για παράδειγμα θεωρείται ο πρώτος «μοντέρνος» πόλεμος. Είναι η πρώτη φορά που πυροβολικό δεν βάλλει άμεσα εναντίον των αντιπάλων στρατευμάτων αλλά έμμεσα, «τυφλά» καλυμμένο πίσω από ορεινούς ή ημιορεινούς όγκους και βασιζόμενο σε παρατηρητές ευρισκόμενους σε προωθημένες θέσεις για κατάδειξη στόχων και διόρθωση πυρών.

Είναι ο πρώτος πόλεμος της Μεγάλης Βρετανίας μετά από σχεδόν σαράντα χρόνια “ειρήνης”. Είναι ο πρώτος πόλεμος στον οποίο η Μεγάλη Βρετανία και η Γαλλία, συμμαχούν επί του πεδίου, μετά τους ναπολεόντειους πολέμους. Είναι ο πρώτος πόλεμος στον οποίο οι δύο αυτοί άσπονδοι εχθροί, συμμαχούν με την πάντοτε άσπονδη Οθωμανική αυτοκρατορία. Και είναι η πρώτη φορά που ενωμένες αυτές οι τρείς αυτοκρατορίες, κηρύσσουν πόλεμο εναντίον της αυτοκρατορικής Ρωσίας. Αν σκεφτεί κανείς τα εδάφη που κατείχαν οι εμπλεκόμενες στον πόλεμό αυτόν χώρες, θα μπορούσε να τον χαρακτηρίσει και ως τον μεγάλο πόλεμο πριν τον… “Μεγάλο πόλεμο” (όπως ονομαζόταν ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος τα χρόνια πριν το 1940).

Σε σχέση με το πώς ο πόλεμος έφτανε στην πατρίδα και την, σε αυτή ευρισκόμενη, κοινή γνώμη, ο πόλεμος στην Κριμαία είδε τη γένεση του πολεμικού ανταποκριτή. Μέχρι τότε, δεν υπήρχαν δημοσιογράφοι που να ακολουθούν τα όποια στρατεύματα και να στέλνουν πίσω στην πατρίδα τα κείμενά τους σε- όσο γινόταν- πραγματικό χρόνο. Είναι χάρις σε αυτήν την επαγγελματική ιδιότητα του William Howard Russell ο οποίος κάλυπτε αυτόν τον πόλεμο για λογαριασμό των Times και την ιδιόμορφη αμυντική γραμμή του 93ου συντάγματος Highlanders που μας έχει μείνει η έκφραση «λεπτή κόκκινη γραμμή».

thin_red_line_war_museum5757

Ο πολεμικός ανταποκριτής λοιπόν, παρακολουθώντας την εκστρατεία και τις επιμέρους μάχες αυτής, βλέποντας εκτός στρατιωτικών αλλά όχι και κοινωνικών στερεοτύπων, αναμετέδιδε στην, φαινομενικά ευρισκόμενη άλλη άκρη της γης, Βρετανία, τις καθημερινές φρίκες του πολέμου και τις ενέργειες των στρατιωτών που καθημερινά τις ξεπερνούσαν και έπρατταν το καθήκον τους. Το καθήκον απέναντι στην Πατρίδα αλλά πρωτίστως, στους συμπολεμιστές τους στο λασπωμένο έδαφος.

Σε μία χώρα τόσο μακριά από τα πάτρια εδάφη, με τη λάσπη ως το γόνατο και τις ασθένειες να έχουν στήσει χορό, ήταν πολύ δύσκολη η ζωή- πόσω μάλλον όταν μιλάμε για δουλειές που αφορούν τον θάνατο! Σε αυτόν τον πόλεμο ήταν που έκανε τα θαύματά της η εικονική πλέον για τους βρετανούς Florence Nightingale. Είναι χαρακτηριστικό ότι από τους 24000 περίπου νεκρούς βρετανούς στον πόλεμο της Κριμαίας, μονάχα οι 3400 ήταν από πολεμικά τραύματα! Οι υπόλοιποι πέθαναν από ασθένειες όπως ο τύφος και η χολέρα. Και αυτά, ασφαλώς δε θα μπορούσε να τα γνωρίζει η κοινή γνώμη στην Αγγλία χωρίς τον πολεμικό ανταποκριτή.

Υπήρξε όμως άλλη μία ειδικότητα η οποία πρωτοπαρουσιάστηκε στον πόλεμο αυτόν. Ο πόλεμος της Κριμαίας ήταν ο πρώτος πόλεμος ο οποίος καλύφθηκε και φωτογραφικά εκτός από δημοσιογραφικά. Οι πολεμικές ιστορίες από το μέτωπο της Κριμαίας που έφταναν καθημερινά και με συνοδεία εικόνας στο αναγνωστικό κοινό της Βρετανίας, έκαναν τον πόλεμο αυτόν, ιδιαίτερα απεχθή στους Βρετανούς και ο τρόπος με τον οποίο περιέγραφε ο Russell την καθημερινότητα, την ηρωοποίηση του Βρετανού στρατιώτη.

Williamhowardrussell

Η στροφή αυτή της κοινής γνώμης, οδήγησαν τον Henry Pelham- Clinton, 5o δούκα του Newcastle, να καταθέσει πρόταση για θέσπιση ενός νέου παρασήμου το οποίο θα αναγνωρίζει τη γενναιότητα του κάθε άνδρα ανεξαρτήτως βαθμού, καταγωγής, κλάδου, όπλου ή σώματος.

by Frederick Richard Say, oil on canvas, 1848

by Frederick Richard Say, oil on canvas, 1848

Μέχρι τότε, δεν υπήρχε κάποιου είδους παράσημο που να αναγνωρίζει τον απλό στρατιώτη στην υπηρεσία των Ενόπλων Δυνάμεων της Μεγάλης Βρετανίας. Υπήρχαν τα τάγματα αριστείας και άλλα πολεμικά παράσημα αλλά αυτά ήταν προσβάσιμα μονάχα σε αξιωματικούς. Μάλιστα, επειδή το να είναι κανείς αξιωματικός του βρετανικού στρατού συνδεόταν τις περισσότερες φορές με αριστοκρατική καταγωγή, οι περισσότεροι ελάμβαναν τα παράσημα που έφεραν στο στήθος λόγω καταγωγής.

Η βρετανική ηγεσία, παραδοσιακά πάσχουσα από χρόνια οσφυοκαμψία σε τέτοια θέματα, δεν ήταν έτοιμη να δεχτεί μία τέτοια πρόταση. Ο λόγος ήταν απλός. Θεωρούσαν- και με βάσει τις γνώσεις της αρχαιότητας, δικαίως- ότι ήταν η πειθαρχία και η ισχύς των παρατάξεων του στρατεύματος που έδιναν το πλεονέκτημα και τις νίκες στους Βρετανούς. Ένα τέτοιο παράσημο θα έδινε κίνητρο στον καθέναν να σπάσει τον σχηματισμό και να ενεργήσει από μόνος του, με καταστροφικά αποτελέσματα για τη συνοχή του σχηματισμού του και των σχεδίων μάχης του κάθε διοικητή.

Αυτό που δεν μπορούσαν να αντιληφθούν οι τότε διοικούντες ήταν ότι, όπως είπαμε και πριν, ο πόλεμος της Κριμαίας ήταν ο πρώτος «σύγχρονος» πόλεμος με τακτικές και μέσα πολύ διαφορετικά από το παρελθόν και που θα εξελίσσονταν επίσης ραγδαία. Οι βρετανικές ανώτατες διοικήσεις, συνηθισμένες σε πολέμους εναντίον απαρχαιωμένων οπλικά ή και οργανωτικά αντιπάλων όπως φυλές ιθαγενών στην Αφρική, ατάκτων λήσταρχων ή επαναστατημένων Ινδών, δεν μπορούσαν να συλλάβουν το πρωτοποριακό της ιδέας αυτής, ούτε το γεγονός ότι ο τρόπος πολέμου θα άλλαζε ριζικά, σχετικά σύντομα και ότι θα βρίσκονταν αντιμέτωποι με έναν αντίπαλο στον οποίο δε θα μπορούσαν να αντισταθούν…

Στις 20 Ιανουαρίου 1855, ο δούκας του Newcastle και υπουργός άμυνας της χώρας, πήγε στη βασίλισσα Βικτώρια. Η σκέψη του Henry Pelham- Clinton, να παρακάμψει την αλυσίδα της ιεραρχίας (πολιτικής και στρατιωτικής) και να πει την ιδέα κατ’ ευθείαν στο βασιλικό ζεύγος είχε ένα θετικό κι ένα αρνητικό στοιχείο. Το θετικό ήταν ότι για καλή του τύχη, η βασίλισσα Βικτώρια της Μεγάλης Βρετανίας ενημερώθηκε για την ιδέα και όπως αναφέρεται, ενθουσιάστηκε! Τον ίδιο ενθουσιασμό φέρεται να έδειξε και ο σύζυγός της πρίγκιπας Αλβέρτος (ακόμη και στο εκάστοτε βασιλικό ζεύγος, καταλάβατε ποιος κάνει κουμάντο!). Φαινόταν εξαιρετική ιδέα, στο βασιλικό ζεύγος να υπάρχει ένα παράσημο με το οποίο να μπορεί να τιμηθεί ο οποιοσδήποτε ένστολος υπηρετούν στις Ένοπλες Δυνάμεις της Μεγάλης Βρετανίας.

Το κακό ήταν ότι η βουλή των λόρδων δεν εντυπωσιάστηκε με τον τρόπο που λειτούργησε ο δούκας και όταν στις 29 του μήνα τους ανακοίνωσε ότι το βασιλικό ζεύγος είχε δώσει εντολή να σχεδιαστεί ένα πρωτότυπο τον έλουσαν με αποδοκιμασίες. Το επιστέγασμα αυτής τους της αποδοκιμασίας ήταν να καταφέρουν να απολυθεί από τη θέση του ως υπουργός (αν και επισήμως φαίνεται ότι παραιτήθηκε την 1η Φεβρουαρίου 1855)!

Ο νέος αρμόδιος υπουργός ο οποίος και ηγήθηκε της επιτροπής, λόρδος Panmure, μάλλον δεν συμμεριζόταν τις απόψεις του προκατόχου του και του βασιλικού ζεύγους. Εκείνη την εποχή, θεωρείτο από τη σύγχρονη μόδα ότι όσο πιο λαμπερό και φανταχτερό ένα παράσημο ή διακριτικό τάγματος αριστείας, τόσο πιο μεγάλη η αξία των ενεργειών ή πράξεων για τις οποίες είχε δοθεί. Είχαν καταλήξει λοιπόν οι στολές πολλών αξιωματούχων να μοιάζουν με… ταβάνια αφού τα παράσημά τους έμοιαζαν περισσότερο με πολυελαίους παρά με μετάλλια! Αυτήν την τάση θέλησε να συνεχίσει και στο νέο παράσημο στο οποίο δόθηκε η ονομασία «Στρατιωτικό τάγμα της Βικτωρίας» (Military Order of Victoria).

Σε πλήρη και ανοιχτή κόντρα με κάθε επικρατούσα τάση την εποχή εκείνη, ήρθε η πρόταση του πρίγκιπα και της βασίλισσας. Ενώ δηλαδή είχε ενθουσιαστεί με την ιδέα του παρασήμου, το πρωτότυπο σχέδιο που έφτασε στα χέρια του βασιλικού ζεύγους, δεν τους ενθουσίασε καθόλου! Η λογική πίσω από αυτό ήταν ότι έπρεπε να θυμούνται την ενέργεια και όχι το παράσημο, το πρόσωπο που το έφερε και όχι τον διοικητή του. Έπρεπε να είναι κάτι απλό ώστε να είναι ταιριαστό ακόμη και με τον πιο ταπεινής καταγωγής ένστολο ο οποίος δε θα ένιωθε “άσχημα” ή άβολα να το φοράει στο στήθος του, σα να είχε ενταχθεί σε κάποιου είδους μασονική στοά.

Ο πρίγκιπας στον οποίο δόθηκε η πρώτη αυτή πρόταση, διόρθωσε αρκετά σημεία της σχετικά με την περιγραφή του μεταλλίου και τη γύρισε πίσω στην επιτροπή για ανασχεδιασμό. Χαρακτηριστικά μάλιστα, στις διορθώσεις που έγραψε στο περιθώριο της σελίδας της πρότασης για τη δημιουργία του μεταλλίου, μπορεί κανείς να διαβάσει:

Treat it as a cross which has been granted for distinguished service, which will make it simple and intelligible!
Θεωρείστε το ως έναν σταυρό ο οποίος απονέμεται για διακεκριμένη υπηρεσία, το οποίο θα το καθιστά απλό και κατανοητό

Στο θέμα δε του ονόματος ήταν κάθετος και ανένδοτος! Το νέο μετάλλιο θα ονομαζόταν απλά «The Victoria Cross»! Η επιτροπή από την πλευρά της αποτελούνταν από μέλη τα οποία, ως συντηρητικοί αξιωματικοί του στρατεύματος, δεν ήθελαν να δεχτούν αυτό που περιγράφονταν στις διορθώσεις του πρίγκιπα. Φυσικά, και στη συγκεκριμένη περίπτωση προς όφελος της Ιστορίας, σε μία μοναρχία δεν είναι πολλοί εκείνοι που τολμούν να πουν ανοιχτά, «όχι» στον μονάρχη. Και είναι ακόμη λιγότεροι εκείνοι που λένε «όχι» και δε δικάζονται για προδοσία…

Το προκριθέν σχέδιο, στην αρχή τουλάχιστον, άρεσε μονάχα σε λίγους. Οι περισσότεροι το αποκαλούσαν από άσχημο ως και εκτρωματικό! Λίγοι όμως τολμούσαν να διαφωνήσουν ανοιχτά με τη βασίλισσα. Και συνήθως, αυτοί που διαφωνούσαν ανοιχτά ήταν οι πιο προοδευτικοί- οι οποίοι τώρα, συμφωνούσαν μέχρι τον τελευταίο.

Μετά από αρκετές συζητήσεις και διορθώσεις λοιπόν, το νέο παράσημο έγινε πραγματικότητα με το βασιλικό διάταγμα της 29ης Ιανουαρίου 1856. Είχε περάσει ακριβώς ένας χρόνος από τη μέρα που ο Henry Pelham- Clinton, το είχε ανακοινώσει στη βουλή των λόρδων και είχε πλέον δικαιωθεί.

Στο βασιλικό διάταγμα της 29ης Ιανουαρίου 1856 περιγράφεται επ’ ακριβώς, για ποιους λόγους μπορεί να απονεμηθεί το παράσημο. Η ουσία όμως συνοψίζεται στις φράσεις:

…most conspicuous bravery, or some daring or pre-eminent act of valour or self-sacrifice, or extreme devotion to duty in the face of the enemy!

Το παράσημο- όπως και τα περισσότερα του είδους αυτού- αποτελείται από δύο τμήματα, το μεταλλικό σχέδιο και την υφασμάτινη ταινία από την οποία κρέμεται στη στολή του δικαιούχου.

Το σχέδιο του παράσημου έχει έναν σταυρό (ω τι έκπληξη!) ύψους 41mm και πλάτους 32mm. Στο κέντρο εμφανίζει τον βασιλικό λέοντα της Μεγάλης Βρετανίας επί του στέμματος του Αγ. Εδουάρδου. Μέσα σε έναν πάπυρο, έχει χαραγμένες τις λέξεις “FOR VALOUR” (ΓΙΑ ΑΝΔΡΕΙΑ). Ο σταυρός ενώνεται με το ύφασμα με ένα V (το αρχικό της λέξης Βικτώρια- Victoria) το οποίο είναι ενωμένο με μία μπάρα διακοσμημένη με ένα κλάδο δάφνης.

Κατά καιρούς έχουν εκφραστεί διάφορες απόψεις για τη λέξη από την οποία έχει παρθεί το γράμμα V. Κάποιοι εξέφρασαν την άποψη ότι το V στην πραγματικότητα δεν αναφέρεται στη βασίλισσα Βικτώρια αλλά στη λέξη Victory (νίκη). Άποψη η οποία όμως δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί από πουθενά και καθώς το παράσημο έχει απονεμηθεί και σε περιπτώσεις όπου η μονάδα του λήπτη ηττήθηκε, χάνει επιπλέον ισχύ.

Η λέξη η οποία θα μπορούσε ενδεχομένως να έχει εμπνεύσει το σχέδιο του V που προαναφέρθηκε, αντί της λέξης Victoria θα μπορούσε να είναι η λέξη Valour (ανδρεία). Πράγματι είναι καλός υποψήφιος αλλά η λέξη valour υπάρχει επίσης στον πάπυρο οπότε θα ήταν υπερβολή να γίνεται ξανά αναφορά σε αυτήν. Αντίθετα, η λέξη Victoria, η οποία έχει δώσει και την ονομασία του μεταλλίου, δεν αναφέρεται πουθενά.

Να σημειωθεί εδώ ότι η λέξη Valour γράφεται όπως την έχετε ήδη διαβάσει ως τώρα, στα αγγλικά. Δεν πρόκειται για τυπογραφικό λάθος. Γραμμένη ως valor θα τη δείτε στα αμερικάνικα, όπως κι άλλες λέξεις π.χ. colour- color, neighbour- neighbor, honour- honor κλπ.

Έχει ενδιαφέρον να σημειώσουμε επίσης ότι στον πάπυρο, η επιτροπή σχεδιασμού ήθελε να αναγράφεται η φράση «FOR THE BRAVE» (για τους γενναίους). Αυτή η φράση αλλάχθηκε σε “FOR VALOUR” μετά από προσωπική παρέμβαση της βασίλισσας η οποία θεώρησε ότι κάτι τέτοιο θα άφηνε να εννοηθεί ότι όσοι δεν ελάμβαναν το μετάλλιο, δεν ήταν γενναίοι! Πραγματικά, μόνο συντηρητική δεν μπορεί να χαρακτηριστεί η σκέψη της συγκεκριμένης βασίλισσας!

Στην οπίσθια όψη του μεταλλίου, αναφέρονται τα στοιχεία του λήπτη (ονοματεπώνυμο, βαθμός, ΑΣΜ) καθώς και η ημερομηνία απονομής του μεταλλίου. Και αυτό είναι το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του μεταλλίου που το κάνει ακόμη πιο μοναδικό για την παγκόσμια ιστορία. Είναι το μοναδικό- μέχρι στιγμής- που είναι εντελώς προσωποποιημένο. Ναι, ασφαλώς και κάθε ηθική αμοιβή απονέμεται στον δικαιούχο (ή την οικογένειά του, σε κάποιες περιπτώσεις) συνοδευόμενη από ένα δίπλωμα απονομής, στο οποίο αναφέρονται τα στοιχεία του συγκεκριμένου τιμηθέντος, τη συγκεκριμένη ημερομηνία, τη συγκεκριμένη περίοδο- υπάρχει μία προσωποποιημένη πληροφόρηση. Αυτά όμως δεν αναγράφονται επί του μεταλλίου.

Το μέταλλο από το οποίο είναι φτιαγμένος ο Σταυρός της Βικτωρίας είναι άλλο ένα σημείο το οποίο προκάλεσε αναταραχές στην κοινωνία της εποχής εκείνης. Δεν επελέγη κανένα ευγενές μέταλλο από τα κοινά και αποκαλούμενα ως ευγενή. Δεν ήταν χρυσό, δεν ήταν αργυρό. Δεν ήταν καν επικαλυμμένο με κάποιο από αυτά τα μέταλλα. Το μέταλλο που επιλέχθηκε για το τόσο πρωτοποριακό και- αν μη τι άλλο δημοκρατικό- παράσημο ήταν ο μπρούτζος. Ένα ταπεινό αλλά με πολεμική αξία, κράμα χαλκού και ψευδάργυρου το οποίο ούτε γυάλιζε, ούτε φάνταζε εντυπωσιακό. Σχεδόν όλα έδειχνα προς μία κατεύθυνση. Στην κατεύθυνση αυτή, θέλω το παράσημό μου να το θυμούνται για την ενέργεια για την οποία απονέμεται και όχι για την εμφάνισή του.

Όπως εξάγεται συμπερασματικά από ημερολόγια της βασιλικής οικογένειας της εποχής εκείνης, η βασίλισσα Βικτώρια δεν είχε συλλάβει το πλήρες μέγεθος αυτού στο οποίο θα μετεξελισσόταν το φερώνυμο παράσημο. Θα ήταν ένα κομμάτι μέταλλο που θα τιμούσε γενναίους άνδρες και τις πράξεις τους. Θα χρησιμοποιούνταν πρώτη φορά για να τιμήσει τους βετεράνους του πολέμου της Κριμαίας. Προς τούτο και η ανορθόδοξη επιλογή της προέλευσης του υλικού κατασκευής του παρασήμου. Κανόνια των Ρώσων, κινεζικής κατασκευής, μπαρουτοκαπνισμένα και τα οποία τα είχαν πάρει οι Βρετανοί ως λάφυρα κατά την πολιορκία της Σεβαστούπολης ήταν η πηγή του υλικού του παράσημου.

Το γεγονός αυτό, καθιστούσε το μέταλλο, ως μέταλλο, και δύσκολο στην κατεργασία του. Θα ανέμενε κανείς την κατασκευή αυτού του μεταλλίου να την έχει αναλάβει κάποιος από τους γνωστούς οίκους χρυσοχόων ή κοσμηματοποιών του Λονδίνου. Η δυσκολία κατεργασίας του μετάλλου θα ήταν ένας ισχυρός μοχλός ώστε να επιλεγεί μία από τις φίρμες του χώρου. Αυτό όμως από μόνο του, πάλι θα αντέβαινε τη θεώρηση πίσω από τον Σταυρό της Βικτωρίας- δε θέλουμε τίποτε φανταχτερό να συνδέεται με την ιστορική πορεία του Σταυρού της Βικτωρίας!

Έτσι, από το 1856, ο οίκος Hancock’s με έδρα στο Burlington Arcade του δυτικού Λονδίνου, κατασκευάζει κατ’ αποκλειστικότητα, τους Σταυρούς της Βικτωρίας για τις Ένοπλες Δυνάμεις της Βρετανίας και της Κοινοπολιτείας.

Αρκετοί έχουν επιχειρήσει να φτιάξουν αντίγραφα ή πλαστά και να τα διαθέσουν ως γνήσια αλλά κανείς δεν έχει καταφέρει να το πετύχει στην απολυτότητά του. Ο οίκος Hancock’s μάλιστα λέγεται ότι έχει προσθέσει ένα μυστικό ίχνος μοναδικότητας προκειμένου να μπορεί να ιχνηλατήσει το κάθε παράσημο. Αντίγραφα βεβαίως υπάρχουν και κυκλοφορούν προκειμένου οι δικαιούχοι να μπορούν να τα φέρουν είτε με τη στρατιωτική τους στολή, είτε με βραδινή ενδυμασία, χωρίς να φοβούνται ότι θα τα χάσουν αν πέσουν θύματα κλοπής. Επίσης, προβλέπεται η δυνατότητα για τους δικαιούχους, να φορούν μινιατούρα, ακριβώς στο μισό μέγεθος του κανονικού παρασήμου, για βραδινή ενδυμασία.

Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι την περίοδο του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου, ο οίκος Hancock’s χρέωνε το υπουργείο άμυνας της Μεγάλης Βρετανίας £1,20 (χρήματα 1942) για κάθε ένα παράσημο. Σήμερα, παράσημα που απονεμήθηκαν εκείνη την περίοδο, μπορεί να πουληθούν σε πλειστηριασμό με τις προσφορές να ξεκινούν από τις £10.000 και χωρίς να μπορεί κανείς να προβλέψει το ύψος της τελικής προσφοράς. Το μεγαλύτερο ποσό που έχει δοθεί από το ίδρυμα του λόρδου Ashcroft σε πλειστηριασμό για ένα τέτοιο παράσημο είναι £400.000!

Το ύφασμα του μεταλλίου έχει ένα βυσσινί και πορφυρό χρώμα. Στα πρώτα χρόνια, οι Σταυροί της Βικτωρίας που απονέμονταν σε άνδρες του Βασιλικού Ναυτικού είχαν κορδέλα σε σκούρο μπλε χρώμα. Αυτό άλλαξε μετά τον Α’ ΠΠ και οι ένστολοι όλων των κλάδων των Ενόπλων Δυνάμεων, συμπεριλαμβανομένης και της, νεοϊδρυθείσας τότε, Βασιλικής Αεροπορίας (RAF) που τιμούνταν με τον Σταυρό της Βικτωρίας ελάμβαναν το παράσημο με την ίδια βυσσινί ταινία. Το μετάλλιο, μέταλλο και κορδέλα ζυγίζει 27gr.

Σε ταινία διεμβολών, έρχεται πάντοτε πρώτο ως η ανώτερη ηθική αμοιβή του συστήματος τιμών και μονάχα αν το λάβει κάποιος που δεν ακολουθεί το βρετανικό σύστημα τιμών, μπορεί άλλη διεμβολή να προηγηθεί της διεμβολής του VC σε ταινία. Η διεμβολή του εμφανίζεται ως ένα βυσσινί παραλληλόγραμμο με έναν μικρό σταυρό στο κέντρο του. Στην εξαιρετικά σπάνια περίπτωση που κάποιος τιμηθεί δεύτερη φορά με το εν λόγω παράσημο, φέρει στη διεμβολή, αντί για έναν σταυρό, δύο, ενώ στο παράσημο αυτό καθ αυτό, φέρει μία επιπλέον μεταλλική μπάρα πάνω στο ύφασμα, όπως φαί΄νεται στην ακόλουθη εικόνα.

victoria cross and bar

Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι όλοι οι Σταυροί της Βικτωρίας έχουν απονεμηθεί κατά τη διάρκεια τελετών οι οποίες συνδυάζονται με απονομές τίτλων ευγενείας και ιπποσύνης. Πάντοτε οι απονομές των Σταυρών προηγούνται όλων των υπολοίπων και βάσει του ίδιου πρωτοκόλλου, οποιοσδήποτε ένστολος ανεξαρτήτως βαθμού ή τίτλου χαιρετά πρώτος τον λήπτη του Σταυρού της Βικτωρίας. Επίσης, αν κάποιος δύναται να φέρει κάποια γράμματα τίτλων, σπουδών, επαγγελματικών δικαιωμάτων κλπ μετά το όνομά του (όπως MD, MSc, PhD, IET, CEng, DSO, CBE κλπ), πάντοτε, τα γράμματα VC γράφονται πρώτα και προηγούνται όλων των υπολοίπων τίτλων. Τέτοιος είναι ο σεβασμός που έχουν όλοι- και το ίδιο το σύστημα- προς τους άνδρες στους οποίους έχει απονεμηθεί αυτή η ηθική αμοιβή.

Σκεφτείτε πόσο σημαντικό είναι αυτό το παράσημο ως θεσμός πλέον για τη Μεγάλη Βρετανία που, όταν ο δικτάτορας της Ουγκάντα, Ιντι Αμίν, τα «τσούγκρισε» με την Ελισάβετ, έφτιαξε ένα νέο παράσημο, ανώτερο από τα προΥπάρχοντα παράσημα στο σύστημα ηθικών αμοβών της Ουγκάντα (ΣτΣ: μόνο εγώ βλέπω την ασυναρτησία στην προηγούμενη φράση;;;) το οποίο και ονόμασε Victory Cross. Το απένειμε πρώτα- πρώτα στον εαυτό του και το έκανε για να βάζει πίσω από το όνομά του τα γράμματα ‘VC’ ώστε να χλευάσει το βρετανικό στέμμα!

Όπως αναφέραμε και παραπάνω, με τα χρόνια, οι κανόνες και οι προϋποθέσεις για να είναι κανείς υποψήφιος για τον Σταυρό της Βικτωρίας έχουν αλλάξει και έχουν γίνει αυστηρότερες. Είναι χαρακτηριστικό ότι κατά τον πόλεμο της Κορέας, μονάχα 4 απονεμήθηκαν (και οι δύο μετά θάνατον), ενώ κατά τον σύντομο πόλεμο των Φώκλαντς απονεμήθηκαν δύο- και οι δύο μετά θάνατον.

Σκεφτείτε ότι τα πρώτα χρόνια, το μετάλλιο αυτό, δεν απονέμονταν μετά θάνατον! Δηλαδή να υπάρχει στατιστικά, πιθανότητα 90% να σκοτωθεί κάποιος κατά τις ενέργειες οι οποίες θα οδηγήσουν στο να τιμηθεί αυτός με το VC και να μην μπορεί να το λάβει αν σκοτωθεί! Αυτό άλλαξε όταν ο Frederick Roberts, προτάθηκε για το VC κατά τον πόλεμο των Βρετανών με τους Ζουλού. Ο Roberts είχε τραυματιστεί τόσο που εξέπνευσε την επόμενη μέρα. Παρ’ όλα αυτά, επειδή ήταν γιος του υπουργού εξωτερικών, του απονεμήθηκε μετά θάνατον το VC. Έτσι δημιουργήθηκε προηγούμενο και το 1905, ο βασιλιάς Γεώργιος ο Ε’ απένειμε στις οικογένειες όλων όσων είχαν προταθεί για το μετάλλιο αλλά δεν το είχαν λάβει επειδή δεν είχαν επιζήσει της δράσης τους. Το 1920, με τροπολογία του αρχικού βασιλικού διατάγματος, καταγράφηκε και επισήμως ότι δικαιούνται να λάβουν το Σταυρό της Βικτωρίας και ένστολοι οι οποίοι σκοτώθηκαν κατά την εκτέλση των παράτολμων και υπεrάνθrωπα γενναίων πράξεών τους. Αναλογικά, από τους 1358 Σταυρούς που έχουν απονεμηθεί σε 1355 ένστολους, 1 στους 4 περίπου, είναι ηθική αμοιβή μετά θάνατον!

Το παραπάνω συνηγορεί στο ότι το σύστημα αξιολόγησης δεν είναι αλάνθαστο και ότι δεν υπάρχουν απόλυτα στεγανά. Σίγουρα έχουν υπάρξει περιστατικά και άνδρες που ο καθένας μας θα έλεγε και θα πίστευε, ότι κάποιος άξιζε να πάρει το VC αλλά τελικά δεν του απονεμήθηκε. Έχουν υπάρξει επίσης περιπτώσεις που κάποιος άξιζε να πάρει δεύτερη φορά το παράσημο αλλά τελικά του δόθηκε κάποιο άλλο (συνήθως το DSC, το DSO ή το DSM). Δεν υπάρχει όμως περίπτωση κάποιος να ισχυριστεί ότι το VC απονεμήθηκε σε κάποιον για ασήμαντο λόγο και αφορμή! Γεγονός είναι πως οι τρεις άνδρες στην ιστορία του θεσμού οι οποίοι τιμήθηκαν δύο φορές με τον Σταυρό της Βικτωρίας, τον είχαν κερδίσει με ενέργειες απίστευτα θαρραλέες, πολύ περισσότερες φορές!

Θα πρέπει να αναλογιστούμε ότι έξι από τα VC που απονεμήθηκαν κατά τον Α’ ΠΠ, δόθηκαν σε ένστολους διότι έπεσαν πάνω σε χειροβομβίδα (σε μία περίπτωση δε, πάνω σε κιβώτιο με χειροβομβίδες!) προκειμένου να σώσουν τους συμπολεμιστές τους που βρίσκονταν στο χαράκωμα. Στον πόλεμο του Αφγανιστάν, ο πεζοναύτης Matt Croucher προτάθηκε για το VC διότι σε νυχτερινή επιχείρηση, κι ενώ σκόνταψε στην τριχιά που ενεργοποίησε την παγίδα, έκατσε πάνω στη χειροβομβίδα για να σώσει τους υπόλοιπους της περιπόλου του. Του απονεμήθηκε τελικά ο George Cross (GC). Διότι επέδειξε απαράμιλλο θάρρος και γενικώς ό,τι απαιτείται από τους υποψήφιους για το VC, χωρίς όμως να βρίσκονται υπό εχθρικά πυρά! Και επειδή πολλές φορές τείνει να γίνει σύγκριση με το αμερικάνικο Μετάλλιο της Τιμής (Το γνωστό Medal of Honor), σκεφτείτε μόνο ότι στο Βιετνάμ, το 25% περίπου των MoH που απονεμήθηκαν, απονεμήθηκαν σε υπηρετούντες οι οποίοι κάλυψαν με το σώμα τους, συμπολεμιστές τους, ώστε να τους προστατεύσουν από έκρηξη χειροβομβίδας!

Το πρώτο VC που απονεμήθηκε μετά το 1982, ήταν το 2005 στον στρατιώτη Beharry του 1ου τάγματος, του Συντάγματος της Πριγκίπισσας της Ουαλίας (PWRR- Princess of Wales Royal Regiment), για τις γενναίες του ενέργειες έναν χρόνο πριν, κατά τον πόλεμο στο Ιράκ. Μάλιστα, ήταν ο πρώτος ένστολος που θα λάμβανε το παράσημο ο ίδιος, και όχι η οικογένειά του, μετά τον Αυστραλό Keith Payne το 1969! Είναι χαρακτηριστική η στιχομυθία της βασίλισσας Ελισσάβετ με τον Beharry κατά την απονομή:

-It’s been quite some time since I last gave one of these. You must be very special!
-Not really, your Majesty!
-Πάει καιρός από την τελευταία φορά που έδωσα ένα από αυτά [τα παράσημα]. Πρέπει να είσαι πολύ ιδιαίτερος!
-Δε θα το έλεγα, Μεγαλειοτάτη!

johnson beharry_1

Από τότε και μέχρι τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές στα 160 χρόνια του θεσμού, άλλοι 8 έχουν απονεμηθεί, όλοι για ενέργειες κατά τον πόλεμο στο τραχύ Αφγανιστάν. Αυτοί είναι ένας Νεοζηλανδός, ο Willy Apiata. 4 Αυστραλοί: o Mark Donaldson, ο Daniel Keighran, ο Ben Roberts- Smith (αυτός που προσωπικά μου αρέσει να αποκαλώ ο «Αυστραλός Εύζων») και ο Cameron Baird (μετά θάνατον). Ο Σταυρός της Βικτωρίας έχει δοθεί και σε 3 Βρετανούς για τον πόλεμο στο Αφγανιστάν, τον o Joshua Leakey (ο οποίος είναι και ο μόνος εν ζωή) και οι Bryan Budd και James Ashworth (και οι δύο μετά θάνατον).

sasr3

Αν και φαινομενικά, ο Σταυρός της Βικτωρίας για την Αυστραλία και ο Σταυρός της Βικτωρίας για τη Νέα Ζηλανδία αποτελούν από το 1991, ξεχωριστό παράσημο από τον σταυρό της Βικτωρίας, εντούτοις, έχουν τις ίδιες διαστάσεις και είναι κατασκευασμένα από το ίδιο μέταλλο, από τους Hancock’s όπως και το βρετανικό VC. Οι προϋποθέσεις για να το λάβει κανείς είναι ακριβώς οι ίδιες, οι δε λήπτες τους, απολαμβάνουν- και δικαίως- τα ίδια προνόμια και τις ίδιες τιμές που προβλέπονται για εκείνους που έχουν τιμηθεί με τον Σταυρό της Βικτωρίας όλα αυτά τα χρόνια!

Αν θέλει κανείς να ποσοτικοποιήσει την ανδρεία, δεν ξέρω αν θα μπορέσει αν βρει καλύτερη φωτογραφία!

Αν θέλει κανείς να ποσοτικοποιήσει την ανδρεία, δεν ξέρω αν θα μπορέσει αν βρει καλύτερη φωτογραφία!

Το κενό των δύο δεκαετιών μεταξύ του McKay και του Beharry και κυρίως, η δραματική αλλαγή στον τρόπο διεξαγωγής των πολέμων (αεροπορικές προσβολές, πύραυλοι, ρομπότ, τηλεχειρισμός όπλων κλπ) είχε κάνει πολλούς να αναρωτιούνται αν το ανώτατο αυτό παράσημο θα απονέμονταν ποτέ ξανά. Σε αυτό θα πρέπει να παρατηρήσουμε το εξής. Οι δύο βραβευθέντες στα Φώκλαντς ήταν αλεξιπτωτιστές. Ο Beharry, ναι μεν ήταν οδηγός αλλά σε μηχανοκίνητο τάγμα ελαφρού (επίλεκτου) πεζικού, οι 2 Αυστραλοί του αυστραλιανού συντάγματος SAS, ο ένας του 2ου συντάγματος καταδρομών και ο τέταρτος του 7ου μηχανοκίνητου τάγματος φρουρών. Ο Νεοζηλανδός Willy Apiata, ήταν στρατιώτης του συντάγματος SAS της Νέας Ζηλανδίας (NZSAS), και από τους Βρετανούς, οι δύο ήταν αλεξιπτωτιστές και ο τρίτος, των γρεναδιέρων φρουρών (επίλεκτο ελαφρύ πεζικό).

johnson beharry_helmet

Το κράνος που φορούσε ο Beharry όταν ένα RPG έσκασε μόλις 15 εκατοστά από το κεφάλι του!!!

Καθίσταται σαφές πέραν οποιασδήποτε αμφιβολίας ότι όντως ο τρόπος πολέμου έχει αλλάξει και οι μονάδες που εμπλέκονται στις χειρότερες και δυσκολότερες μάχες είναι ως επί τω πλείστων, μονάδες των ειδικών δυνάμεων. Λογικό επακόλουθο λοιπόν είναι, εκείνοι που θέτουν την ισχυρότερη υποψηφιότητα για τον Σταυρό της Βικτωρίας να είναι άνδρες των ειδικών δυνάμεων ή, όπως στην περίπτωση του Beharry, στρατιώτης του οποίου η μονάδα είναι σε στενή συνεργασία με μονάδα ειδικών δυνάμεων.

Johnson-Beharry_2

Κάθε Μνημείο Αγνώστου Στρατιώτη, έχει εθιμοτυπικά τιμηθεί με το ανώτατο παράσημο ανδρείας, του κράτους στο οποίο αναφέρεται και κατά κάποιον τρόπο υπάγεται ο αντίστοιχος Άγνωστος Στρατιώτης. Επιπρόσθετα και αναγνωρίζοντας τις θυσίες των στρατιωτών από τις ΗΠΑ προς τη Μεγάλη Βρετανία, ο Σταυρός της Βικτωρίας έχει απονεμηθεί στον Αμερικανό Άγνωστο στο κοιμητήριο του Arlington (αντίστοιχα, το Μετάλλιο της Τιμής έχει απονεμηθεί στον Βρετανό Άγνωστο, στο Λονδίνο). Έχουν ξεκινήσει φιλότιμες προσπάθειες για να τιμηθεί με τον Σταυρό της Βικτωρίας ο Έλληνας Άγνωστος Στρατιώτης, το Μνημείο του οποίου βρίσκεται στην Αθήνα. Θα είναι ευχής έργο αν μπορέσει να γίνει φέτος που ο θεσμός του Σταυρού της Βικτωρίας συμπληρώνει 160 χρόνια αλλά επειδή αυτά τα πράγματα θέλουν καιρό, παραμένουμε αισιόδοξοι και έχουμε ήδη σκεφτεί τις επετείους που έχουμε κατά τα χρόνια που έρχονται.

Οι σωστοί και σκεπτόμενοι στρατιώτες δεν επιθυμούν τον πόλεμο. Και ο λόγος είναι απλός- ξέρουν ότι θα είναι εκείνοι οι οποίοι θα χάσουν φίλους, ή και τη δική τους ζωή ακόμη. Το ίδιο λοιπόν, θέλουμε όλοι. Κανείς, ο οποίος δεν έχει συμφέρον (συνήθως οικονομικό) πίσω από έναν πόλεμο, δεν τον επιθυμεί! Είναι όμως σημαντικό για ένα ευσυνείδητο κράτος, να τιμά εκείνους που έδωσαν τα μέγιστα, κατά την υπηρεσία προς την Πατρίδα και τους συμπολεμιστές τους! Ανεξαρτήτως βαθμού, χρώματος δέρματος ή καταγωγής. Και ο Σταυρός της Βικτωρίας, το Victoria Cross που συμπληρώνει 160 χρόνια σήμερα, είναι το ανώτατο παράδειγμα τέτοιας ηθικής αμοιβής!

Σημείωση: Το άρθρο αυτό αφιερώνεται στη μνήμη των 340 ανδρών οι οποίοι θυσιαστηκαν για τους συντρόφους τους και τιμήθηκαν μετά θάνατον με το εν λόγω παράσημο!

Σχολιάστε

Filed under Πεσόντες, Thoughts

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s